Identyfikacja ceramiki hiszpańskiej

Siedzę więc tu o wiele za późno w nocy, a lampa w kuchni wydaje ten cichy dźwięk – wiesz, ten – i próbuję wyjaśnić identyfikację hiszpańskiej ceramiki w sposób, który rzeczywiście pomoże, a nie w stylu “oto pięć ogólnych wskazówek”, który sprawia, że masz ochotę rzucić kubkiem o ścianę. Właściwie nie, pozwól, że to ujmę inaczej… Chcę, żebyś czuł się, jakbyś mógł wziąć kawałek ceramiki na pchlim targu w Walencji albo w jakimś zakurzonym antykwariacie w Toledo i mieć przynajmniej cień szansy na rozpoznanie tego, co trzymasz. Nie pewność. Po prostu… większe szanse.

Bo oto, czego nikt ci nie powie: identyfikacja hiszpańskiej ceramiki to bałagan. To kwestia wibracji, wskazówek i odrobiny “aha, to dziwne”. To nie jest nauka ścisła. W połowie przypadków się mylisz. W drugiej połowie… głównie Źle. Ale idzie ci coraz lepiej. Zaczynasz zauważać pewne rzeczy. Na przykład kolor gliny – o którym, owszem, wszyscy mówią – ale wciąż jest przydatny. Hiszpańska czerwona glina może być głęboka, terakotowa, niemal ceglasta, zwłaszcza w egzemplarzach z południa. Ale potem znajdziesz coś z Katalonii, co jest jasne i piaszczyste, i pomyślisz: “O, super, złamałem kod”, a potem bum, znajdujesz warsztat w Estremadurze, który używa tej samej jasnej gliny i nagle kwestionujesz całe swoje życie. A może to tylko ja.

Tekstura też pomaga. W niektórych regionach glina jest wypalana w wyższej temperaturze, przez co masa wydaje się gęstsza, niemal kamienna. W innych jest nieco bardziej miękka i porowata. Przesuń kciukiem po nieszkliwionej podstawie – delikatnie, chyba że chcesz zostawić naskórek – a poczujesz te różnice. Ale znowu, nie można na tym polegać. Warsztaty ciągle zapożyczają od siebie techniki. Kiedyś kupiłem w Kordobie miskę, która w dotyku przypominała miskę z Talavery i przysięgam, że czułem zapach pomarańczy, trzymając ją w dłoni, co nie miało sensu, bo byłem w domu, a na stole stała tylko moja zimna kawa. (Którą potem rozlałem. Oczywiście).

Styl szkliwa to coś, co sprawia, że wszystko staje się zabawne. Hiszpańskie szkliwa mają osobowość. Andaluzyjskie zielenie wyglądające jak stopione szmaragdy. Błękity Talavery, które jednym pociągnięciem pędzla przechodzą od delikatnego nieba do głębokiego kobaltu. Jasne, wręcz bezczelne żółcie Valencii. Ale szkliwa blakną, pękają, są przepalane, niedopalane, naprawiane lub – moim zdaniem – niszczone przez ludzi, którzy uparcie szorują je wełną stalową. Tak więc, szkliwo może wiele powiedzieć, ale może też kłamać prosto w oczy.

Motywy dekoracyjne to kolejna królicza nora. Zobaczysz klasyczne kwiaty Talavera, geometryczne wzory inspirowane stylem mauretańskim, zabawne ptaszki, które pojawiają się na pracach z Puente del Arzobispo, śmiałe paski z Katalonii. Motywy mogą być niezwykle pomocne… dopóki nie przestaną. Bo rzemieślnicy kopiują się nawzajem. Turyści proszą o “ten niebieski z kwiatami” i nagle każdy warsztat od Sewilli po Saragossę maluje to samo. Motywy to więc wskazówki, a nie odpowiedzi. Potraktuj je jak plotki – ciekawe, ale nie ewangeliczne.

Kształt jest podstępnie ważny. Niektóre regiony mają charakterystyczne formy: wysokie, wąskie dzbany z południa, przysadziste miski z uchwytami ze wschodu, a słoje z pokrywkami ze środkowej Hiszpanii. Ale kształty podróżują. Garncarz zmienia pracownię, żeni się z kimś z innego regionu lub po prostu postanawia spróbować czegoś nowego w ciągu roku, a nagle kształt, który uważałeś za oczywisty, okazuje się po prostu… kształtem. Mimo to, uważaj. Jeśli zobaczysz powtarzający się kształt w wielu przedmiotach na tym samym stoisku, zapytaj, skąd pochodzą. Ludzie uwielbiają opowiadać historie o ich pochodzeniu, nawet jeśli są one w połowie zmyślone.

Waga to jedna z tych rzeczy, których uczysz się tylko przez kontakt z dużą ilością ceramiki. Niektóre hiszpańskie wyroby są zaskakująco ciężkie – ciężkie jak na swój rozmiar, aż chce się powiedzieć: “Czy oni dodali do tego ołów?” – podczas gdy inne wydają się wręcz za lekkie jak na swój rozmiar. Waga może sugerować gęstość gliny, temperaturę wypału, a nawet wiek. Ale to subtelna kwestia. A czasami po prostu jesteś zmęczony i wszystko wydaje się ciężkie. A może to znowu ja.

Och — ślady na ceramice. Widziałeś już pierwszy post w tej kategorii, więc wiesz, o co chodzi: ślady pomagają, ale są chaotyczne. Niektóre są wyraźne. Niektóre są rozmazane. Niektórych w ogóle brakuje. Niektóre są fałszywe. Niektóre są prawdziwe, ale wyglądają na fałszywe. Niektóre to po prostu inicjały, które mogłyby należeć do któregokolwiek z 400 garncarzy. Ślady są jak przyjaciel, który mówi, że odbierze cię o 19:00 i pojawia się o 21:30 bez żadnego wyjaśnienia. Przydatne, ale tylko wtedy, gdy ma na to ochotę.

Tak czy inaczej, prawdziwa sztuka polega na połączeniu wszystkich tych wskazówek. Glina + szkliwo + motyw + kształt + waga + dowolny znak, który uda ci się rozszyfrować. Żaden z nich nie jest wiarygodny sam w sobie, ale razem zaczynają tworzyć obraz. Rozmyty, owszem, ale obraz. A im więcej elementów dotykasz, tym obraz staje się wyraźniejszy. To jak trenowanie mózgu, by zauważał drobne rzeczy – sposób, w jaki zakrzywia się pociągnięcie pędzla, sposób, w jaki przycinana jest obrączka stopy, sposób, w jaki szkliwo zbiera się u podstawy rączki. Zaczynasz ufać swojej intuicji. Zaczynasz mieć rację częściej niż nie. I szczerze mówiąc, to wystarczy.

Tak czy inaczej, bredzę, a brzęczenie światła staje się coraz głośniejsze i wydaje mi się, że coś pachnie jak tost, chociaż na pewno nie zrobiłem tostu, więc na tym zakończę, dzięki, że ze mną jesteście!

Identyfikacja ceramiki hiszpańskiej
Identyfikacja ceramiki hiszpańskiej

Jak określić wiek zabytkowej hiszpańskiej ceramiki za pomocą spękań szkliwa i wzorów zużycia

Aby dokładnie ustalić datę zabytkowa hiszpańska ceramika, poszukaj nieregularnej sieci drobnych, ciągłych pęknięć szkliwa (spękania) połączonych z delikatnym, nieoszlifowanym otarciem na nieszkliwionym obrzeżu stopy. Prawdziwe spękania spowodowane wiekiem rozprzestrzeniają się naturalnie na powierzchniach i wnikają w ukryte zagłębienia przez dziesięciolecia pod wpływem wilgoci i zmian temperatury, podczas gdy sztuczne...

Przeczytaj więcej...